Karbon ayak izi, bir işletmenin faaliyetleri sonucu atmosfere saldığı sera gazı miktarının CO2 eşdeğeri olarak ifade edilmesidir. GHG Protocol'e göre emisyonlar üç kapsamda (Scope 1, 2, 3) sınıflandırılır.
Scope 1: Doğrudan Emisyonlar
İşletmenin sahip olduğu veya kontrol ettiği kaynaklardan doğrudan salınan emisyonları kapsar:
- İşletme içindeki sabit yakma kaynakları (kazanlar, fırınlar, jeneratörler)
- İşletme araçlarının (araç filosu) yakıt tüketimi
- Üretim süreçlerindeki kimyasal reaksiyonlar
- Soğutucu gaz sızıntıları (F gazları)
- Arıtma tesislerindeki metan salınımı
Scope 1 emisyonları hesaplanırken kullanılan yakıt miktarı ile ilgili emisyon katsayısı çarpılır. Türkiye'de TÜİK ve IPCC katsayıları kullanılır.
Scope 2: Dolaylı Enerji Emisyonları
İşletmenin satın aldığı elektrik, buhar, ısı ve soğutma hizmetlerinin üretiminden kaynaklanan emisyonları kapsar. Hesaplama için iki yöntem kullanılır:
- Lokasyon bazlı yöntem: Bölgesel/ulusal ortalama emisyon faktörleri kullanılır
- Pazar bazlı yöntem: Tedarikçi-spesifik veya enerji sözleşmesi temelli faktörler kullanılır
Türkiye'de elektrik için TÜİK veya Enerji Piyasaları İşletme A.Ş. (EPİAŞ) tarafından yayınlanan emisyon faktörleri kullanılır.
Scope 3: Değer Zinciri Emisyonları
Scope 3, işletmenin değer zincirindeki tüm diğer dolaylı emisyonları kapsar ve genellikle toplam emisyonun %70-90'ını oluşturur:
- Satın alınan mal ve hizmetlerin üretimi
- Taşımacılık ve dağıtım (üçüncü taraf lojistik)
- İş seyahatleri ve personel taşımacılığı
- Çalışanların evden işe seyahatleri
- Atıkların bertarafı ve geri dönüşümü
- Ürünün kullanımı ve son kullanımı
- Yatırımlar ve franchise faaliyetleri
Karbon Ayak İzi Raporlaması ve SBTi
Bilimsel Temelli Hedefler Girişimi (SBTi) çerçevesinde şirketler, Paris Anlaşması ile uyumlu emisyon azaltma hedefleri belirler. Net sıfır hedefine ulaşmak için Scope 1 ve 2 emisyonlarında hızlı azaltma yapılması, Scope 3'te ise uzun vadeli hedefler konulması gerekir.
Sıkça sorulan sorular
Karbon ayak izi hesaplaması ne kadar sürer?
İşletmenin büyüklüğüne bağlı olarak 2-6 hafta arasında değişir. Scope 1 ve 2 hesaplaması daha hızlı tamamlanırken, Scope 3 için tedarikçi verileri toplama süreci uzayabilir.
Türkiye'de karbon ayak izi raporlaması zorunlu mu?
Şu an için genel bir zorunluluk yok. Ancak büyük sanayi tesisleri için Yıllık Emisyon Raporlaması (YES) sistemi zorunludur. Uluslararası iş birlikleri ve finansmanlarda karbon raporlaması talep edilmektedir.
Karbon ayak izi nasıl azaltılır?
Enerji verimliliği, yenilenebilir enerji, temiz üretim teknolojileri, tedarik zinciri optimizasyonu, döngüsel ekonomi uygulamaları ve karbon offset projeleri ile azaltma sağlanır.
